Leccie Zawsze Nad Gorami!

Index: Cos dla Narciarzy Powrot: Squaw Valley USA Lub: Rakiety, Uran i Harce na Sniegu

Leccie Zawsze Nad Gorami!
List niesfornego pesymisty

Wieslaw A. Zdaniewski

Przedswiateczny komunikat z Zakopanego donosil o dwudziestej drugiej smiertelnej ofiarze w Tatrach w roku 1996! Rekord ten zostal zaokraglony w Noc Sylwestrowa przez smialka, ktory na Nowy Rok postanowil osobiscie zlozyc ofiare zlym gorskim mocom.

Depesza nie podawala nazwisk owych poleglych bohaterow, ani nawet nazw miast czy wiosek ktore opuscili aby zawojowac gory. Nie nadmieniala tez o reakcji ich rodzin ani najblizszych. Byc moze, rodziny przyjely to jako dopust Bozy lub ingerencje sily wyzszej w ziemskie sprawy. Ale tu na lamach Patrialab nie bedziemy zajmowali sie tak wznioslymi interpretacjami i nie oglosimy ich odejscia w zaswiaty z fanfarami. Przeciwnie, zastosujemy kryteria calkiem przyziemne i zaryzykujemy stwierdzenie, ze prawdopodobnie odgrywal tutaj role element naturalnej selekcji osobnikow uposledzonych umyslowo i bylby to pozytywny aspekt eliminacji jednostek niedorozwinietych, gdyby nie fakt, ze w obecnych czasach upowszechnionej demokracji, wyrownanych szans i osobistych sukcesow, podzial na madrych i tych glupszych zaciera sie, przynajmniej w sferze dzialalnosci politycznej. Wiec nieposkromiony gorski wedrowniku, abys mogl wzorem Kaminskiego zdobywac bieguny lub w zdrowiu i tezyznie doczekac swojej szansy jako szanowny minister w ktoryms z kolejnych rzadow, zanim jutro wyruszysz w gory, dzisiaj jeszcze przemysl i wez sobie do serca ponizsze racje. Bo nie byly to zadne nieszczesliwe wypadki. Nieszczesciem okazal sie brak odpowiedzialnosci u osob, ktore potraktowaly tatrzanskie wedrowki z niefrasobliwoscia wieksza anizeli uliczny spacer lub slizgawke w podmiejskim parku.

I chyba nie potrzeba odznaczac sie wybujala wyobraznia. Wiedzac, ze zimowa pora latwo o upadek na prostej drodze, nie nalezy mniemac, ze na gorskim stoku nachylonym o 40 stopni slizg zanika. Bo niby z jakiego powodu? Wiec jesli brakuje ci zdrowego rozsadku posluz sie Czytelniku Nierozwazny, prosta arytmetyka - upadlszy na miejski trotuar z wysokosci jednego metra bolesnie stukniesz sie w zyc, zas poslizgnawszy sie na osniezonym gorskim stoku bolu nie poczujesz. Zjedziesz sto, dwiescie lub wiecej metrow, systematycznie nabierajac rozpedu, wprost na skaly u podnoza gory. Zjazd calkiem zamaszysty, tyle, ze nie kontrolowany, w trakcie ktorego bedziesz mogl cienkim glosem spiewac O mamma mia! i mozna sie spodziewac, ze to wspaniale synowskie przywiazanie zostaloby odwzajemnione gdyby matce niefortunnego turysty pozwolono go zobaczyc w tym szalonym pedzie na zlamanie karku... Bowiem odpornosc ludzkiej czaszki tylko wowczas jest zadowalajaca gdy nosi sie glowe prosto na karku. Przy innych konfiguracjach glcw wytrzymalosc kregow szyji slabnie. Wiec jezeli chcesz tanczyc lambade lub tango tegoz wieczora w hotelowej dyskotece, idac na gorska wyprawe nie ubieraj butow do tanca. Zaloz obuwie o profilowanej podeszwie, typu Wibram i bez narciarskiego kijka lub czekana nie wybieraj sie w droge. Nawet wowczas gdy wokolo kwitna kwiaty, a szczegolnie zima. I chyba umiesz poslugiwac sie tymi instrumentami tak aby podczas spadku zatrzymac sie... nie rozbiwszy sobie kufy?

Na stokach Kopy Kondrackiej - w tydzien po snieznej burzy sierpien/wrzesien 1992.

Totez skoro rozprawiamy o zaletach umyslu, dobrze jest cwiczyc poczucie odpowiedzialnosci, bowiem niebagatelnymi umiejetnosciami sa: trafnosc dokonywania wyboru i odpowiedzialnosc za wlasne czyny. Musza one dominowac w swiadomosci narciarza-turysty zarowno poczatkujacego jak i doswiadczonego wygi, podobnie jak nieodzowne sa narty na nogach i kijki w reku. Wiec na pewno wiecie narciarzu terenowy i ty turysto pieszy, ktorzy wybieracie sie w odlegle rejony gor, ze drog zimowych z wyjatkiem uczeszczanych nartostrad nie ma, a decyzja wyboru trasy zalezec bedzie od pogody, pory dnia, wlasnej sprawnosci i zaradnosci osob wam towarzyszacych. Dlatego wyruszajac na podniebne wyprawy pamietajcie o trzech niebezpieczenstwach:

hipotermi, lawinach, oraz mozliwosci spadku w przepasc.

Z glowa na karku i odpowiednim strojem ochronnym wygracie z hipotermia, zdolnosc utrzymania sie na grani zalezy od waszych umiejetnosci i sprawnosci fizycznej, natomiast lawin, owe memento mori, nie jestesmy w stanie pokonac - mozemy je co najwyzej unikac i tutaj trzeba wziac pod uwage element ryzyka. Lawiny sa na tyle skomplikowanym zjawiskiem, ze pomimo postepu techniki, wciaz nie da sie przewidziec kiedy i gdzie wystapia.

Narciarz terenowy z reguly nie wie scisle co go czeka na danej trasie; nieustannie zmienia sie pokrywa sniezna, a sloneczna pogoda lubi znienacka zmienic sie w dujawice, kurniawe lub mgle. W porach letnich nagle spadki temperatur w Tatrach siegaja 25 stopni C, co oznacza zmiane upalu w mroz, deszczu w snieg, lub powietrznej ciszy w huragan i to tak gwaltownie, ze bez odziezy ochronnej niewiele ci braknie do szczescia, moze paru krokow aby po oblodzonych skalach dobiec do schroniska. Od umiejetnosci oceny sytuacji oraz podjecia slusznej decyzji zalezy wiec powodzenie narciarza tatrzaÄskiego, a zdolnosc przewidywania konsekwencji jest podstawa sukcesu. Wiec abys w gorskich ostepach nie musial spiewac Mamma mia powinienes zdobyc odpowiednie doswiadczenie i nie jest konieczne aby szukac go w rejonie Tatr Wysokich, ostrych szczytow czy odslonietych grani. Rcwnie atrakcyjne i piekne sa przejscia gornych partii Regli i z pewnoscia nie starczy ci czasu czy sil aby jednym rzutem przebyc obszar od Chocholowskiej po Roztoke. Bo i tam moze sie zdarzyc, ze braknie ci tchu na podejsciu, przemoknie obuwie lub zaskoczy noc, a wraz z nia strach, albo niedzwiedz zajrza ci w oczy.

Oczywiscie element ryzyka nie przeszkadza nam w dazeniu do realizacji pieknych planow. Narciarstwo turystyczne, jak i inne sporty, uprawiamy w poszukiwaniu wrazeÄ i domieszka ryzyka jest pikantna przyprawa. Zbyt czesto jednak ryzyko jest lekkomyslnie lekcewazone o czym swiadcza kroniki wypadkow gorskich, zas badania prowadzone na dwoch kontynentach wskazuja, ze ignorancja jest jednym z podstawowych czynnikow prowadzacych ku nieszczesciom. I nie moze byc pociecha fakt, ze najdluzszy okres przezycia pod lawina siega az siedmiu dni - wypadek szczegolny, zanotowany w Norwegii, gdzie ofiary losu wydobyto z pod galezi. Czas jest bowiem czynnikiem krytycznym; macie 80% szans na przezycie jezeli zostaniecie wydobyci w ciagu 15 minut od momentu zasypania. Kazda dodatkowa godzina zmniejsza wasza szanse o polowe. Takie ograniczenia wymagaja nadludzkiego wysilku od ekip ratowniczych i po prawdzie, zadna ekipa nie dotrze do niesprecyzowanego miejsca wypadku w tak krotkim czasie!

Niech wiec niniejsze pienia beda poczatkiem edukacji ktora zaprowadzi was az w siodmy wymiar i dalej... Bowiem aby uprawiac wedrowki na butach czy deskach, bez narazania siebie ni bliznich na przykrosci, element ryzyka nalezy zawczasu ocenic. Pokonujac wlasne slabosci, watpliwosci, strach, czy z drugiej strony, nadmierna pewnosc siebie, satysfakcja z odniesionego sukcesu, psychiczna, fizyczna, wzglednie pieniezna, spowoduje, ze tym chetniej podejmiemy nastepna probe. W dokonywaniu wyboru i podejmowaniu trafnych decyzji niezbedne jest doswiadczenie; wiele niniejszych uwag wymaga umiejetnosci w ich praktycznym stosowaniu, totez w gory chodzimy z doswiadczonymi kompanami i z nimi uczymy sie oceny sniegu, zboczy, trawersow i asekuracji.

Jednym z dylematow narciarza terenowego jest unikac czy tez konfrontowac niebezpieczenstwo? Odpowiedz zalezy od stopnia naszej determinacji i zadania jakie sobie wyznaczymy. Wiec chociaz do odwaznych swiat nalezy, prawda ta stosuje sie do poinformowanych i doswiadczonych czesciej niz do ignorantow. - Podczas gdy wczasowicze wyruszajacy na przechadzke swiadomie nie zbliza sie do lawiniastych stokow zarzadzajac odwrot przy pogarszajacej sie pogodzie, zorganizowana grupa musi wiedziec czy na trasie zagroza im lawiny. Oceny aktualnych warunkow dokona na miejscu i w terenie niepewnym zaniecha marszu. Natomiast wyprawa wysokogorska majaca na uwadze wykonanie sprecyzowanego zadania, w nieodpowiednich warunkach ma do wyboru: przeczekac niebezpieczenstwo wzglednie zaryzykowac osiagniecie powodzenia. Decyzje podejma opierajac sie na doswiadczeniu, po rozpatrzeniu ogolnej sytuacji i sprawnosci fizycznej uczestnikow wyprawy.

Sprawa istotna w wedrowkach po bezdrozach jest wiec wybor trasy, ale nawet w przypadku wyznaczonych szlakow unikamy drog ktore sa zbyt trudne dla gorskich nowicjuszy, zas przejscie przez teren lawiniasty wymaga specjalnych przygotowan, wyposazenia w sprzet ubezpieczajacy i ratowniczy oraz odpowiedniego przeszkolenia, a rzecza o wiele bardziej wyszukana jest umiejetnosc przewidywania zasadzek i ich pokonywanie. I tu nalezy umiec odpowiedziec na pytanie jakie sa szanse na obryw sniegu i co stanie sie z uczestnikami jezeli to nastapi? Wyprawa taka musi byc samowystarczalna dla niesiena sobie samej pomocy. Poniewaz samotnie wedruje po tatrzanskich bezdrozach jestem szczegolnie uczulony na zagrozenia lawinowe - unikam ich jak ognia i jest to moje podstawowe zalecenie dla turystow-narciarzy. Pamietajmy aby unikac trawersowania odslonietych zboczy i glebokich zlebow! Zwykle mamy do wyboru dwie bezpieczne drogi: samym szczytem (grania) wzglednie dnem doliny w odpowiedniej odleglosci od nachylonych stokow. Przy trawersowaniu miejsc niepewnych unikamy wchodzenia cala grupa na zbocze. Trawers rozpoczynamy zawsze w pojedynke, podczas gdy pozostali czlonkowie wyprawy w bezpiecznym miejscu obserwuja forpoczte, gotowi do akcji. W podejsciach na szczyty korzystamy z terenow zalesionych lub porosnietych kosodrzewina, zas w przypadku ich braku wyszukujemy formy bulaste, grzedy, gdzie snieg bywa przewiany i zalega w cieÄszych warstwach.

Tu pare slow o wplywie pogody - rodzicielki sniegu na jego stabilnosc, bowiem intensywnosc opadow, temperatura i wiatr wiaza sie bezposrednio z powstawaniem lawin. Snieg padajacy w ilosci 2 cm na godzine lub szybciej, zwlaszcza przy akompaniamencie wiatru, powoduje wystapienie aktywnosci lawinowej, zas nawalnice sniezne trwajace kilka i wiecej godzin nalezy traktowac jako powazne zagrozenie dla narciarzy. Temperatura wewnetrznych warstw sniegu zmienia sie nieustannie w zaleznosci od wahan zewnetrznych, a ocieplenie oslabia wzajemna spojnosc. I do tego wiatr! Sluchajmy jego swistu. To subtelny, wirujacy wietrzyk, ktory powolnie, acz systematycznie osadza snieg niewielkimi porcjami powodujac smiercionosne lawiny deskowe... To porywisty wiatr przewiewajacy gorskie granie, ktory osadza zdradliwe nawisy bedace naturalnymi inicjatorami wielu lawin... To wietrzysko dujace wzdluz stokow gorskich, ktore porywa i ksztaltuje snieg w zwodliwie lagodne, okraglaste formy tak zachecajace dla narciarza laknacego jazdy w puchu. Wiatr odgrywa najwazniejsza role przy powstawaniu zagrozen lawinami! Wiec nie tylko zapoznanie sie z topografia terenu, ale i obserwacja warunkow pogodowych ulatwi nam ocene realnego niebezpieczeÄstwa.

Dyskutujac o wyborze trasy narciarskiej godzi sie rozwazyc subjektywne odczucia i presje ktorym poddawani sa narciarze. A wiec zmeczenie, ograniczenia spowodowane brakiem czasu, kiepski stan zdrowia, samopoczucia lub zla pogoda. Czesto sa to argumenty powolywane dla uzasadnienia pozornie slusznych decyzji. Oto tlumaczenia ofiar wypadkow poczuwajacych sie do podjecia decyzji w oparciu o przeslanki ktore bezpodstawnie uznali za istotne, zas de facto, pozbawione uzasadnienia.

Zdecydowalismy sie trzymac prawej strony doliny aby nie tracic wysokosci (lub czasu).
Sciemnialo sie, wiec pospieszalismy ku przeleczy.
Musialem byc w pracy w poniedzialek rano.
Planowalismy wyprawe od kilku lat i nie zamierzalismy zrezygnowac z powodu jednego sztormu.

Decydujac sie na wybor wysokogorskiej trasy musimy weryfikowac zalozenia na podstawie ktorych opieramy nasze decyzje i nabrac nawyku aby je powtornie oceniac. A wiec postawmy pytanie:

Czy rzeczywiscie musimy dzisiaj osiagnac nasz cel? Czy istotnie musze byc w pracy w poniedzialek rano?
Jakie konsekwencje wynikna z podjecia takiej a nie innej decyzji? I znajdzmy prawdziwa, przemyslana odpowiedz.

Najwazniejszym bodajze czynnikiem dyktujacym racjonalne zachowanie sie w przypadkach krytycznych jest odpornosc psychiczna chroniaca przed panika. Wiec abys paskudnie nie oberwal, czy to jako turysta, czy jako polityk, spokoj i opanowanie na trasie sa nieodzowne. Pamietajmy, umiejetnosc poruszania sie w gorach jest szczegolnie konieczna w terenie lawiniastym. Trasa musi byc nie tylko szybka i wymagajaca jak najmniejszego wysilku fizycznego, ale musi byc bezpieczna. Powodzenie zalezy od dobrego planowania, trafnych obserwacji, znajomosci uksztaltowania terenu, obycia ze sprzetem i warunkami sniegowymi, oraz od zdolnosci podejmowania racjonalnych decyzji opartych na ocenie stanu faktycznego. A wiec leccie zawsze nad gorami. Uderzenie glowa o skale uwazane jest za bardzo zly omen!

P.S. Z nowym rokiem liczymy od poczatku. Juz nowa ofiara polegla w gorach.

© W.A. Zdaniewski, Krakow 3.I.1997 ©

Idex: Cos dla Narciarzy Powrot: Squaw Valley USA Lub: Rakiety, Uran i Harce na Sniegu