Narciarstwo turystyczne bylo dawniej szeroko w Tatrach uprawiane, a mianem “narciarza tatrzanskiego” - niestrudzonego wedrownika zimowego, okreslano specyficzna kategorie milosnikow ktorzy przemierzali gory na nartach wzdluz i w szerz, od Doliny Pieciu Stawow az po Doline Chocholowska. Zupelnie wyparte przez motoryzacje i popularne narciarstwo zjazdowe, powoli odradza sie. Dzieki swej egzotyce i niezaprzeczalnym walorom rekreacyjnym, narciarstwo turystyczne staje sie coraz bardziej modne, a moda ta popierana jest nie tylko przez producentow sprzetu, ktorzy oferuja kompletne wyposazenie do turystyki narciarskiej, ale rowniez przez rozwoj szerokiego asortymentu uslug turystycznych.
      W odroznieniu od sportowego narciarstwa zjazdowego, narciarstwo turystyczne jest dyscyplina o wiele bardziej wszechstronna i poznawcza. Dzieki bezposredniemu obcowaniu z przyroda odslania przed nami tajniki gor, ktorych nigdy nie zglebimy zjezdzajac “na okraglo” z jednej i tej samej gory. Wymaga jednak hartu, zdecydowania i tezyzny fizycznej. Mozna je uprawiac w dowolnym terenie; plaskim, pagorkowatym lub wysokogorskim, otwartym lub zalesionym. Jedna z podstawowych atrakcji tej formy narciarstwa jest mobilnosc. Uzywajac tego samego sprzetu mozemy szybko zjechac z wierzcholka gory, wspiac sie na wyzyny, albo przebiec przez las.
     Wysokogorskie narciarstwo turystyczne wymaga przede wszystkim doboru odpowiedniej kompanii entuzjastow, zdecydowanych zamienic kawiarniany zapiecek, lub stanie w kolchozowej kolejce do kolejki, na gorska wyrype. Sprzet techniczny ma nam to zadanie jedynie ulatwic. Jezeli mamy opanowana technike jazdy na nartach, jestesmy w stanie przeniesc sie przez najtrudniejsze gorskie przejscia i rejony nie tkniete w zimie ludzka stopa. Poza ubraniem chroniacym nas przed zimnem i wilgocia potrzebujemy niewiele sprzetu. Narty, buty, raki i kijki, oraz instrumenty do nawigacji wystarczaja do uprawiana turystyki narciarskiej. Tatry czy Bieszczady ogladane zima to nie te same gory co w bezsnieznych porach roku. Dalej wiec na gorskie percie! Dajmy wytchnac staruszkowi Kasprowemu i obsludze wyciagow.
      Od pewnego czasu, przygotowywujac sie do wypraw w Wysokie Tatry, rychtowalem roznoraki sprzet. Podstawe ekwipunku stanowia - narty - umozliwiajace zarowno zjazd jak i podchodzenie. Zapewniaja to wiazania podobne do tych ktorych uzywano przed laty, ale swietnie usprawnione. Ich podstawowa zaleta jest niezawodnosc - rezultat nowych technologii i zakumulowanych doswiadczen, od norweskich pionierow narciarstwa poczawszy.
      Wiazania te pozwalaja na swobodne odchylanie piet, jak rowniez zapewniaja dobra kontrole w prowadzeniu nart przy zjezdzie. Ruch stopy jest nieodzowny przy podchodzeniu lub bieganiu, natomiast do zjazdu, odpowiednia konstrukcja unieruchamia stope sztywno na narcie. Przykladem sa wiazania Silvretta, Marker M-Tour, Tyrolia, lub Petzl. Odporne na duze naprezenia, nadaja sie do nart szerokich, zjazdowych, przydatnych w wysokogorskich warunkach terenowych, jednoczesnie zapewniaja wzgledne bezpieczenstwo przed urazami gdyz posiadaja mechanizmy wypinajace narte przy upadku. Nie zapomiano rowniez o udogodnieniu, ktore ulatwia podchodzenie na nachylonych zboczach. Kilkucentymetrowa podporka, postawiona na sztorc pod obcasem, wyrownuje stope do poziomu, podczas gdy narty posuwaja sie wzdluz plaszczyzny zbocza. Zapobiega to nadmiernemu zmeczeniu stawow.
      Do wyposazenia wiazan naleza krotkie, zebate - raki - w ksztalcie ceownika, niekiedy zwane -nozami- (Silvretta). Sa wykonane z utwardzonego aluminium lub tytanu. Zalozone pomiedzy narta a podeszwa skutecznie zapobiegaja poslizgowi na twardym i zlodowacialym sniegu, ale czesto zdaja egzamin rowniez na sniegu rozmoklym. Na sniegu sypkim lub miekkim niezastapione sa - foki - waskie paski skory z krotkim wlosiem, wynalazek Vikingow i Eskimosow. Obecnie, zamiast futer fok stosuje sie nylonowe, lub moherowe tkane z wlosia koz. Produkuje sie je w roznych rozmiarach odpowiednich do danego typu nart. Z jednej strony pokryte sa klejem, ktory zapewnia dokladna przyczepnosc do nart, podczas gdy wlosie jest zaimpregnowane olejem silikonowym w celu zmniejszenia oblodzenia. Jako narty moga sluzyc dowolne, wytrzymale zjazdowki, wzglednie lzejszego typu narty turystyczne. Rowniez klasyczne narty do telemarku, a nawet lzejsze od tych ostatnich - biegowki moga smialo sluzyc do uprawiania turystyki narciarskiej w nizszych partiach Tatr i na poloninach.
      Narty sa symbolem narciarza,ale dobre - buty - sa jego podstawa. Buty uzywane w turystyce narciarskiej musza nadawac sie nie tylko do jazdy, ale rowniez do swobodnego chodzenia i wspinaczki. Stosownym obuwiem sa dwuczesciowe buty typu Koflach, Reichle, Scarpa lub Trezeta. Sa nieprzemakalne, a sztywna podeszwa jest na tyle stabilna, ze potrafi utrzymac ciezar ciala przy punktowym, bocznym lub frontalnym podparciu i ochranic stope przed naprezeniami, istotna zaleta przy wspinaczce. Odpowiedni profil zezwala na zamocowanie rakow. Znajdujace sie wewnatrz miekkie buty wykonane z filcu lub nowoczesnych materialow izolacyjnych takich jak Alvolite, gwarantuja ochrone cieplna przy mrozach dochodzacych do -40º C. Moga nam sluzyc jako ranne pantofle w schronisku, a wieczorem do tanca jezeli trafi sie po temu okazja!
      Moj ekwipunek uzupelnialy - kijki teleskopowe - Alpschmide ze stopu stosowanego w konstrukcjach lotniczych - lekkie i niezawodne. Ich dlugosc mozna regulowac od 110 do 155 cm, a po wzajemnym polaczeniu uzyskac 3 metrowa sonde lawinowa. Przy trawersowaniu stromych zboczy skrocony kijek od strony szczytu, a wydluzony od doliny pozwalaja na prace rak na rownym poziomie.
     Wedrujac po odleglych, bezludnych rejonach zdani jestesmy na siebie i na odpowiednie wyposazenie jak spiwor, mapa, kompas, altimetr, rakietki sygnalizacyjne, techniczny sprzet wspinaczkowy, aparat fotograficzny, latarka, itp. Caly ten asortyment parafenaliow moze wazyc kilkanascie lub wiecej kilogramow, totez dobrej jakosci plecak jest rownie wazny jak dobre samopoczucie i kondycja fizyczna. Nie bedac w stanie omowic budowy wielu odmian plecakow, poswiece uwage jednemu z najbardziej przydatnych w gorskiej turystyce zimowej; jest to typ “miekki” z rama wewnetrzna.
      Nowoczesne - plecaki - wykonane sa w ten sposob, ze obciazenie jest przenoszone na biodrach a nie ramionach - istotna zaleta ktora poprawia dynamike ruchu, oraz oszczedza nam sily. Ciegna wokol ramion sluza glownie do przytrzymywania gornej czesci plecaka w polozeniu przyleglym do plecow. Calosc usztywniaja dwie aluminiowe tasmy wszyte w scianke plecaka. To one tworza rame wewnetrzna. Tasmy wygina sie w ksztalt plecow uzytkownika, co gwarantuje scisle przystawanie i przybliza srodek ciezkosci plecaka do centrum ciala. W rezultacie latwiej nam jest utrzymywac rownowage w krytycznych sytuacjach - istotna zaleta przy zjazdach lub wspinaczce. Kolor plecaka i stroju powinien byc jaskrawy aby rzucal sie w oczy z daleka.
Dla narciarza-turysty dodatkowa zalete stanowia boczne kieszenie ktore pozwalaja na umocowanie nart. Transport nart na plecach jest konieczny gdy jest wymagana swoboda rak.
      Nieocenionym uzupelnieniem przy wspinaczce na stromych zboczach, twardym sniegu lub lodzie sa - raki - i czekan. Jest wiele odmian na rynku lecz najpewniejsze sa dwunastopunktowe. Musza byc tak dopasowane do butow by bez paskow, lekkie potrzasniecie noga nie powodowalo ich odpadniecia. Przednie kolce powinny wystawac conajmniej 15 mm poza czubek buta. Wsrod wielu typow oferowanych rzemieni, osobiscie preferuje tzw. system -francuski- z metalowa klamra na przednia czesc buta, i zatrzaskiem z tylu ktory pozwala na latwe zakladanie lub zdejmowanie.
      - Czekan - ta zmodernizowana goralska ciupaga jest jednym z podstawowych narzedzi turysty narciarza ktory zamierza zdobywac strome granie. Od umiejetnosci poslugiwania sie czekanem niejednokrotnie zalezy nasze zycie! Czekanu uzywamy przy wspinaczce, przy hamowaniu zjazdu w zlebach lub na stokach (bez nart), jako podpore lub rownowage przy trawersowaniu, do rabania stopni, przekopywania sie przez nawisy, zabezpieczania stanowisk asekuracyjnych, lub poprostu do... podpierania sie. Odpowiednia tasma ktora owijamy wokol dloni stanowi wazne uzupelnienie czekana. Z takim podstawowym wyposazeniem mozemy smialo wybrac sie na percie dostepne jedynie kozicom.
      Po raz pierwszy uzylem swoich turystycznych Headow ktorejs z zim na przelomie 89/90 na Kasprowym, gdy gory byly sino-zielone, wyciagi nieczynne, a jezor zlodowacialego sniegu konczyl sie nieco powyzej stacji wyciagu w kotle Gasienicowym. Dziesiatki narciarzy z premedytacja parly wowczas napowrot ku gorze.
      Uprawiano dwa rodzaje sportow; zjazd na nartach, a przy podchodzeniu tance na lodzie w stylu dowolnym. W tej drugiej konkurencji trup slal sie gesto. Raz po raz praskalo delikwentami w zjazdowych buto-imadlach, jednak nie dawali za wygrana. Slizgajac sie, kazdy targal swoj sprzet jak mogl. Bylem wowczas jedynym narciarzem na stoku, ktory wychodzil na szczyt Kasprowego na nartach. Bylem rowniez najstarszym narciarzem na stoku. - No byc moze z wyjatkiem trzy-czwartej wielkosci gorala, ktory przyozdobiony fantazyjnym, kapeluszem, w modnej kolorowej kurtce i wyszywanych goralskich portkach, na deskach z drewutni, zjezdzal od czasu do czasu z poziomu obserwatorium na drozke prowadzaca z restauracji na gran. Zabawial przy okazji polowe Kasprowego, glosno wyrazajac swoje poglady polityczne, a bylo to jeszcze zanim komunisci sie zesrali.
      Do chwili obecnej przemierzylem na Headach wiele kilometrow zimowych bezdrozy, propagujac niejako turystyke narciarska i wywolujac z zapomnienia ducha znamienitych tatrzanskich pionierow z przed lat. Czy swiecilo slonce, czy szalala dujawica lub mrzyl wiosenny deszcz, nieustraszenie, w wolnych chwilach wedrowalem na deskach po nartostradach, zboczach i graniach. Hala Kondratowa, Kopa Kondracka, Czerwone Wierchy, Kasprowy - Hala Tomanowa Liptowska, Ornak, a takze Swinica, Zawrat, Dolina Pieciu Stawow, Gasienicowa - Kopa Magury, lub Gesia Szyja, rejon Doliny Chocholowskiej, nie mowiac o przejsciach z Kalatowek do Doliny Strazyskiej czy Mietusiej. Na swej drodze napotykalem snieg i knieje, gladkie zbocza i urwiska, skalne turnie, oblodzone zleby, hale i regle, i czestokroc, co bylo najbardziej fascynujace, gorskich mieszkancow. Oko w oko niejednokrotnie witaly mnie sarny, kozice, swistaki i wilki. Powyzej opisany sprzet (i podniosly nastroj) nie zawiodly mnie ani razu.
      Wypadaloby wiec powiedzec pare slow o sniegu, jego odmianach i wlasnosciach, sloncu, wichurach i wszelakich gorskich przygodach. Ale o tym moze przy okazji... w kawiarni?